Konsantrasyon (Yoğunlaşma) Türleri

1- Yatay Konsantrasyon

2- Dikey Konsantrasyon

3- Karma Konsantrasyon 

1. Yatay Konsantrasyon

 

Rekabet Hukukunda, ilgili mal piyasasının aynı aşamasında faaliyet gösteren veya bir başka deyişle, birbirleriyle doğrudan rekabet halinde olan teşebbüsler arasındaki kurumsal birliktelikler, “yatay konsantrasyon” olarak nitelendirilmektedir. Bu bağlamda, aynı malın üretimi veya aynı malın dağıtımı aşamasında, kısaca ekonomik faaliyetin aynı düzleminde faaliyet gösteren rakip teşebbüslerin birleşmeleri, yatay konsantrasyon olarak değerlendirilmektedir.  

Şüphesiz birbirleriyle rekabet halinde olan ve rakip konumda bulunan teşebbüsler arasında yaşanan bir birleşme, rakip sayısında azalmaya neden olduğu gibi, bir araya gelen teşebbüslerin azalma nispetinde büyümesine ve dolayısıyla ilgili piyasadaki rekabetin kısıtlanmasına neden olacaktır. Bu itibarla genel olarak dikey ve karma konsantrasyonlarla karşılaştırıldığında, yatay konsantrasyonların rekabet üzerindeki olumsuz etkilerinin daha fazla olduğu kabul edilmekte ve Rekabet Hukuku uygulamalarında bu tip konsantrasyonlara karşı daha katı bir yaklaşım sergilenmektedir.  

2. Dikey Konsantrasyon

 

İlgili mal piyasasında, ekonomik sürecin birbirini izleyen aşamalarında faaliyet gösteren ve birbirleriyle rakip konumunda bulunmayan teşebbüsler arasındaki kurumsal birliktelikler, “dikey konsantrasyon” olarak adlandırılmaktadır. Örneğin, üretici teşebbüsün dağıtıcı teşebbüsle birleşmesi veya üretici teşebbüsün, hammadde sağlayan teşebbüsü devralması, dikey konsantrasyon teşkil etmektedir. Bu tür bir konsantrasyonla izlenen amaç, ilgili malın üretimi bakımından hammaddenin veya dağıtımı bakımından satış ve pazarlamanın kontrol edilmesidir.

Teşebbüsler arasında yaşanan bu tip bir birliktelik, genellikle rekabet açısından zararlı olarak değerlendirilmemekte, ancak ilgili piyasadaki aktüel ve muhtemel (potansiyel) rakipler için dışlayıcı bir takım etkilere yol açtığı takdirde hukuka aykırı olarak kabul edilmektedir. Zira dikey konsantrasyonlar, piyasa yapısında doğrudan bir değişikliğe yol açmadıkları gibi, aynen dikey anlaşmalarda da olduğu gibi, markalar arası rekabetin güçlendirilmesi, daha iyi bir dağıtım ağının kurulması, coğrafi piyasalara girişlerin kolaylaştırması gibi, rekabet açısından olumlu katkılar da sağlayabilirler.  

3. Karma Konsantrasyon

 

Rekabet Hukukunda “karma konsantrasyon” deyimiyle, genel olarak birbirleriyle herhangi bir şekilde rakip olmayan ve tamamen farklı mal veya hizmet piyasalarında faaliyet gösteren teşebbüsler arasında gerçekleşen kurumsal birliktelikler ifade edilmektedir. Örneğin, ayakkabı üreticisi bir teşebbüsün, bir inşaat firmasını devralması veya sabun üreten bir teşebbüsün, bir restoran zinciriyle birleşmesi, karma konsantrasyon olarak nitelenebilir. Bu tür konsantrasyonlar, teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri piyasalar arasındaki ilişkiye göre, “ürün genişlemesi”, “piyasa genişlemesi” ve “saf” karma konsantrasyonlar olarak üçe ayrılmaktadır.  

Bir teşebbüsün, aynı mal piyasasında olmamakla beraber, yakın bir piyasada faaliyet gösteren bir başka teşebbüsle birleşmesi ilk durumu, aynı mal piyasasına dahil olan fakat, başka coğrafi piyasada faaliyet gösteren teşebbüsle birleşmesi ise ikinci durumu ifade etmektedir. Bunların dışında kalan ve faaliyet gösterdikleri piyasalar arasında hiçbir şekilde ilişki bulunmayan teşebbüsler arasında gerçekleşen konsantrasyonlar ise, “saf karma konsantrasyon” olarak nitelendirilmektedir.   

Ayşe SEZEN

URTEB, 2007